Skip to content

AUTORI I VRIJEDNOSTI:
Estetika filmskog rimejka

Aleksandar Jovan Krstić

EDI-02, 12/2016


RIMEJK U YU KINEMATOGRAFIJI[1]

 

U čitavoj istoriji kinematografije retko koji film se može smatrati u potpunosti novim i inovativnim. Uzrok tome se može naći u sledećim razlozima:

  • Svako novo znanje, pa i estetika, oslanja se na prethodno, bilo da je nastavak tih postulata ili kritika istih. Stoga su pomaci ka novom mali. Uočavanje novog nam omogućava teorijski okvir, koji po definiciji uvek kasni i ide iza prakse.
  • Sama psihologija publike koja voli da prepoznaje, a ne da upoznaje. Potvrdu toga vidimo u činjenici da veliki broj ostvarenja postaje priznat godinama nakon prikazivanja, što za posledicu ima naknadni visoki status i značaj dela i malu inicijalnu zaradu.
  • Rimejk, redimejd, citat i referenca ukazuju na uticaj jednog autora/dela na drugog. U zavisnosti od količine i važnosti uticaja, autor bira u kom odnosu će se taj uticaj videti i ostvariti u njegovom delu.

„Nevinost bez zaštite” (1941, Aleksić - desno i 1968. Makavejev - lijevo)

„Nevinost bez zaštite” (1941, Aleksić – desno i 1968. Makavejev – lijevo)

Iako spada u domen „ponovo urađeno”, u filmovima „Nevinost bez zaštite” (1941, Aleksić i 1968. Makavejev) i pored zajedničkog naziva, ne možemo govoriti o rimejku. Ta dva filma očigledno poseduju i dele iste i/ili slične elemente, ali ono što bi definisalo rimejk bio bi odnos Makavejeva prema prvobitnom Aleksićevom delu. Makavejev tretira svoj film kao dokumentarnu formu prikazanu tehnikom kolaža, gde koristi originalne snimke koje je načinio Aleksić, inserte i trenutne snimke samog Aleksića kako ponovo rekonstruiše i izvodi svoje tačke. Makavejev ima istu temu i aktera, ali mu je odnos prema tome dovoljno drugačiji da menja izvornu ideju, a samim tim i poentu i očekivanja sa tim u vezi.
Film Uroša Stojanovića „Čarlston za Ognjenku” (2008) tek ne spada u rimejk. On je odličan primer citata i referenci na prethodna ostvarenja. Dva su očigledna: „Nevinost bez zaštite” – lik „Čoveka od čelika” i „Kralj Čarlstona” u vidu lika „Arsenije – Kralj čarlstona”.

Dodao bih još i film „S verom u Boga” samo zbog istorijskog konteksta i ‘duha vremena’. Osim toga nema dodirnih tačaka. Do 2008. to su jedina dva filma sa elementima ljubavi i tragedije, ako izuzmemo partizanske filmove, čiji je akcenat ipak bio na propagandi.

„Čarlston za Ognjenku” je jedan od retkih filmova prikazanih jezikom i ikonografijom fantazije, sa vrlo malom količinom elemenata gotičkih romana XIX veka (narator, selo udaljeno od civilizacije, ukleto jezero, magija). Ekranizacija literarnog dela se ne može smatrati rimejkom, jer je medij i njegov jezik drugačiji. To je adaptacija. Od ova dva filma, „Čarlston za Ognjenku” i „Nevinost bez zaštite”, Makavejev je bliži rimejku, ali jedinstvenost njegovog izraza čini da je njegov film originalno autorsko delo bazirano na delu prethodnog autora (Aleksića).

Dakle, originalnost podrazumeva iskrenost prema slobodi uticaja u jedinstvu sa novim kontekstom.

 

Isidora Bulatović

“Ko mnogo radi sklekove, ostane mu mali piša” – klasičan je primer upotrebe filmskih citata u savremenoj konotaciji. Replika na račun poznatog jugoslovenskog akrobate, Dragoljuba Aleksića, čoveka od čelika, u filmu “Čarlston za Ognjenku”, koja, iako potiče iz vremena između dva svetska rata, može se čuti u svakodnevnom govoru, kao nešto što važi za “mačo” muškarce opterećene svojim telom.
Filmovi “Čarlston za Ognjenku” (2008) i “Nevinost bez zaštite”, čija veza je upravo Dragoljub Aleksić, su možda nešto najbliže fenomenu remake-a u jugoslovenskoj kinematografiji. Ali, kada bi remake bio definisan isključivo sličnošću likova – da, moglo bi se reći da je ovo validan jugoslovenski primer. S obzirom da zaplet nema ključnih sličnosti, to nije slučaj. Remake, kao nova verzija već snimljenog i distribuisanog filma, je česta pojava u filmskom svetu. Ono što remakeu i originalu mora biti zajedničko su određeni elementi zapleta. Da li će likovi i situacije u koje su smešteni biti strogo kopirani, pitanje je autorskog rukopisa, kao bazne distinkcije. Smatram da citati koji su obeležili originalno delo, zaslužuju svoje mesto u remakeu, jer to je ono što ostaje. Usuditi se da napraviš remake nečega što je dobro je, može se reći, “bold move”. Nekima je to pošlo za rukom – „Igraj svoju igru“ snimljen po originalu iz 1960., kao primer uspešnog remake-a, a nekima baš i ne – „Artur“. Možda je ovo „baš i ne“ ono čega se jugoslovenski autori plaše. “Čarlston za Ognjenku” – naš prvi film fantazije posle 1950. (“Čudotvorni mač”, Vojislav Nanović), prati priču o dve devojke u potrazi za muškarcima, plastično rečeno, što definitivno nije autobiografski film o Dragoljubu Aleksiću. Takođe, “Nevinost bez zaštite” iz 1968., nije remake filma iz 1942., već dokumentarac posvećen njegovom snimanju.

Dakle, fenomen remake-a ne postoji u jugoslovenskoj kinematografiji. Možemo slobodno reći da se naš narod vodi logikom: “Zašto praviti novu verziju nečega što je dobro, kad možemo napraviti jednako uspešan nastavak.” -> “Mi nismo anđeli”

Međutim, izgleda da se pojavljuju i hrabri. Započeto je snimanje remake-a legendarnog filma “Valter brani Sarajevo”. Ostaje nam samo da čekamo.

 

Urša Rahne

Remake je potreba da se ponovo napravi nešto već viđeno. A dobar remake je, po mom mišlenju, nešto već viđeno sa drugačijom idejom ili sad neviđene stvari u tome već viđenom.

“Čarlston za Ognjenku” reditelja Uroša Stojanevića je, po mom mišlenju, jedan veliki remake svih jugoslovenskih predratnih, ratnih i posleratnih filmova. Ljubav, rat i zbog toga osamoća, koja vodi u ludost. Predstavljena je iz ženskog lica na humoran i isto tragičan način. To je nešto što čini neki novi uvid u posleratne okolnosti.

Bez obzira na to da li je taj film najskupljiji na našim prostorima, on predstavlja neku novu idejui viziju rata.

Žena kao lik u ratu, bila je uvek zapostavljena, a ovde dobija ulogu Heroinke.

Film je takođe bitan kao subverzija u smislu novog formata filma kad su u pitanju vizualni efekti. Zapravo, okidač na srpskom i takođe ex Yu prostoru. Prikazuje mogućnosti post-produkcije filma. Mogli bismo da kažemo da je primerljiv sa stranim filmovima u kojima prevlađuje post-produkcijski efekat.

Da se navežem na temu rimejka.

Film združuje ljubavnu priču između mišičastog kaskadera i Ognjenke i sličnu priču smo već videli u „Nevinosti bez zaštite” Dragoljuba Aleksića, koji se kao lik pojavljuje i u „Čarlstonu za Ognjenku”. Još više: kad sam pročitala naslov filma, prva stvar koja mi je pala na pamet jeste plakat filma „Kralj Čarlstona”, kog nikad nismo mogli da vidimo i zbog toga možemo da povežemo Ognjenku kao remake lik: Kraljica Čarlstona.

Odličan primer rimejka – ne samo jednog filma nego celokupne jugoslovenske predratne i posleratne kinematografije.

Kad je u pitanju radnja remejka, mislim da kao pratnja reditelju treba da budu crno-crveni leptiri koji šepeće: “prikaži nešto viđeno u već viđenem”!

 

Patrik Krajnc

In our day and age remakes have become a very crucial part of our culture. They happen in pretty much every art form as artists reimagine an already existing work to fit their style.
In theatre it leads to modernising classical plays and authors, like for example William Shakespeare, to keep them relevant or to present the audience with a new viewpoint from the material they have already known. The same goes for classic opera works like La Traviata, Rigoletto, Nabucco, etc.

To bring the subject closer to film, let’s touch on TV first. The most apparent culprit there, would be the British BBC with its remakes of Jane Austin’s stories – Pride and Prejudice, Sense and Sensibility, Emma … – every few years with fresh set of potential star actors. It serves also for keeping the style fresh, as the film language as well as the technology evolve. Their frequent form is a TV series, but it also becomes a film now and then.

Remakes in film exist for a long time. The interesting thing here is that the most frequent ones throughout film history have been based on theatre plays. As an example here, serves again, William Shakespeare. If we take his Macbeth, it was made into films by some of the biggest masters of its form. Starting with Orson Welles [1948], then Akira Kurosawa [1957] and Roman Polanski [1971]. It was remade again in 2015 by Justin Kurzel.
Those movies however, could be seen as somewhat partial remakes – in a sense that they are more remakes of the source material than remakes of a film. The original material rarely changes, but the characters, visual style or cultural context do.

As for true film remakes, they come in a few different forms. One of those is practically the same as described above. It is a remake of a classical film to keep it up to date. As an example here could be taken this years remake of Ben-Hur. It tried to change the well-known 1959 version (That was in itself a remake of a 1925 film), that was more personal and character focused, into a sweeping epic CGI fest. In 1959 special effects were in its infancy and CGI did not exist. As CGI is the norm in today’s blockbuster summer films, it used that element to make the material accessible to a wider audience.

The other form of remakes today is a remake of an unexpected commercial hit from the department that is in Hollywood known as the foreign film. The basic principle is again, the same. To bring the film to a wider audience and in turn to earn more money. As examples here serve remakes of movies like Death at a Funeral [2007], which went from a posh British black comedy to a Blaxploitation comedy film in the US [2010]. It completely changed its comedy style in order to reach a wider audience outside its country of origin. Then there is something like the Korean film Infernal Affairs [2002] that was remade by Martin Scorsese himself in 2006. It relied on the directors and actors star power to reach a wider audience (it featured Leonardo DiCaprio in the leading role as well as Matt Damon and Jack Nicholson). Or as the third example that was virtually done just because of language to reach a wider audience, would be Michael Haneke who remade his own movie Funny Games from German [1997] into English [2007].

“How is this relevant to the Yu cinematography?” you might ask. I believe that finding the answers to the question “Why remakes?” is the key here. And the clear answer today would be the potential of a remade film to reach a larger audience. This in turn means a potential to earn more money, as capital is the primary driver in cinema today. “Bigger!” is the mantra of the day. Just making a movie is not enough anymore, as it was maybe 50 years ago. The kind of films that were made by the French New Wave or European masters like Ingmar Bergman, Federico Fellini, Andrei Tarkovsky, … have been demoted to purely film festivals.

And this are the kind of stories that exist in the ex-Yu region today. Due to a small local market (Serbia with 8million people, Slovenia with 2million …) the potential for big earnings is non-existent. In fact most movies in the region struggle to make back their production costs. That is probably the reason why remakes in the region do not exist. What’s more, suggestions to remake classic movies like Ko to tamo peva [1980] would be seen as a sacrilege, by the traditionalist audience and their authors. Or the budget for ambitious projects to remake war movies is not there. There is also the fact that those movies serve as historic documents from the time they were made and as such, hold extra value for the local audience. “The good old days,” or nostalgia.

Instead authors frequently use quotations and references from this old material. Borrowing a character, name or event and tying it to a new story, new context.

Remakes however do exist on TV. There the “reaching” the bigger audience is in fact, reachable. With remakes of Slovenian Naša mala klinika, that has a potential to reach four times its audience with the change into Serbian. Or remaking something like HBO’s In Treatment into local language, where the potential audience becomes ten-fold compared to the original.

All that, plus a small number of authors, that would much rather tell their own stories than remake someone else’s. Or the lack of classical theatre works. Or that those that exist are largely considered out of date or boring and thus have no audience. There is also a noticeable lack of independent cinemas in the region where the authors could show off their work. This are all contributing factors to the fact that there is no remake in the Yu and ex-Yu cinema.

All in all, I believe that the lack of remakes in the regional cinematography is not surprising. And also the reality of the current situation as well as the future looks grim. The main challenge therefore in the future would be to convince the audience that local films are worthwhile. Maybe remakes could play a part in that.

Godine 1967. nastaje remek delo jugoslovenske kinematografije – “Ljubavni slučaj
ili tragedija službenice PTT” Dušana Makavejeva. Tačno 49 godina kasnije,
grupa devet studenata Filmske škole Milutina Petrovića – „Preditor”, pravi rimejk ovog filma.

Poznata po produkciji tzv. “garažnih filmova” gde za ograničene budžete cedi esenciju
filmskog medija iz priča svojih polaznika, škola „Preditor” upustila se u prvi rimejk
u istoriji srpske kinematografije…

Projekcija filma:
LJUBAVNI SLUČAJ ILI TRAGEDIJA SLUŽBENICE PTT – REMAKE

četvrtak, 26. januar 2017. u 20:00

DOB//Velika sala

Režija: 9 polaznika Škole filma Preditor, Srbija, 2016.
Ulaz je slobodan!


[1] Stilska vežba iz Istorije srpske kinematografije – Akademija umetnosti u Beogradu, zimski semestar školske 2016/2017 godine