Skip to content

AUTORI I VRIJEDNOSTI:
Estetika filmskog rimejka

 

Danka Jašović

EDI-04, 12/2017


The Man Who Knew Too Much (Alfred Hitchcock, 1934)

The Man Who Knew Too Much (Alfred Hitchcock, 1956)

1. ZAŠTO?

Izbjegnuti pristrasnost i realno odlučiti između najboljih ili dva dobra je teško. Ovako, kako god odlučim, Hičkok dobija ,,poene”.

 

2. ŠTA?

ORIGINAL

Prema Vujakliji:

Original ( L. poreklo, iskon, prvobitni, iskonski) nešto što je prvo u svojoj vrsti, što nije izrađeno ugledanjem na druga slična dela, nego samostalno, izvorno, samoniklo; izvorno delo, izvornik, prvobitno delo, onako kako ga je izradio njegov tvorac (za razliku od prepisa, kopije i sl; up kompilacije); uzor, obrazac, primjer; fig. čovek naročit u svojoj vrsti ili struci; osobenjak, čudak

RIMEJK

Prema leksikoniu filmskih i televizijskih pojmova

Rimejk (eng. remake) nova verzija već snimljenog filma koji je u svoje vreme obično imao veliki komercijalni uspeh. Rimejk film radi drugi reditelj i druga glumačka ekipa, u savremenoj tehnici, koloru i bogatoj scenografskoj i kostimografskoj inscenaciji. Na primer, film ,,Poštanska kola” (1939) Johna Forda i film Godrona Douglasa (1966), filmska fantazija ,,Nebo može da čeka” (1978) Warrena Beattiyja i Bucka Henryja, rimejk je filma ,,Here Comes Mr. Jordan” (1941) Alexandera Halla, ,,Lice sa ožiljkom” (1932)…

FILMSKI AUTOR

Prema leksikoniu filmskih I televizijskih pojmova

Autor filma (fr. Auteur) stvaralac, tvorac filmskog dela. To je najčešće reditelj filma koji ponekad može i jednovremeno biti pisac csenarija, zbog čega takav film nazivamo autorskim filmom. Prema stepenu doprinosa nastanku filmskog dela, i u zavisnosti od njegove vrste, autor može biti i snimatelj, kompozitor muzike, montažer itd. BO

OMAŽ

Prema leksikoniu filmskih I televizijskih pojmova

Omaž (franc. Homage) Vidi: POSVETA

POSVETA Natpis koji se stavlja na početku ili na kraju filma, sa imenom onoga kome se posvećuje. Često je to izraz zahvalnosti stvaraocu kome se duguje poštovanje za presudan estetski uticaj. Posveta ne mora da bude uvek i posebno naznačena. Može ceo film ili neki njegov deo da predstavlja posvetu kada se namerno snima na sličan način kako je to radio onaj kome se film posvećuje (omaž određenom autoru). Javljaju se opšte humanističke, moralne ili religiozne posvete. U slučaju smrti tokom snimanja nekog važnog člana ekipe, stavlja se posthumna posveta. PI

 

3. KO?

Ser Alfred Džozef Hičkok, KCB, (Alfred Jozef Hitchcock, 1899-1980) je bio britanski filmski reditelj i pisac kriminalističkih horor romana. Počeo je da režira u Engleskoj pod uticajem njemačkog ekspresionizma, a od 1939. režirao je u SAD-u. Majstor je kriminalističkog žanra. Slijedeći mnoge konvencije žanra, Hičkok je u svojim trilerima nadišao standarde koji zadovoljavaju publiku, postigavši ujedno popularnost ravnu glumačkim zvijezdama. Svrstava se u red najvećih eksperimentatora filmskog izraza, pa je proglašen originalnim stilistom koji se često citira i imitira. Preciznost kadriranja u njegovim djelima dovedena je do savršenstva. Karakteristike njegovih filmova su sklonost ka montaži ili pokretima kamere, crni humor, ironija, cinizam, napetost i šok, izmjena komičnih i tragičnih elemenata, te atraktivna, uzbudljiva i napeta fabula kao maska za dublju, misaonu podlogu djela.

Hičkokov rediteljski postupak počiva na postizanju neizvjesnosti i napetosti kod gledaoca, a mnogo manje na efektu iznenađenja. Hičkok svoje gledaoce pretvara u voajere. Jedan od njegovih najomiljenijih postupaka za razvijanje zapleta priče i stvaranje napetosti jeste ono što je nazivao „MacGuffin“. Zapleti većine njegovih trilera zasnivaju se na postojanju filmskog dramaturškog trika koji je od minimalne važnosti za pripovjedača i priču, ali tjera likove na akciju. U većini Hičkokovih filmova pojavljuje se i sam Hičkok u tzv. cameo ulogama: tako ga na trenutak možemo vidjeti kako ulazi u autobus, prolazi pored neke zgrade, stoji u sobi preko puta dvorišta ili se čak pojavljuje na fotografiji. Ovaj zabavni manir postao je Hičkokov zaštitni znak. Broj 13 je još jedan element sa kojim se igrao. Koristio ga je kao običan datum, broj u adresi, na registarskim tablicama…

Iako je za života postao izuzetno popularan, većina filmskih kritičara tog vremena nije baš previše cijenila njegov rediteljski rad. „Rebeka“ je jedini njegov film koji je dobio Oskara, iako su jos četri bila nominovana za tu nagradu. Godine 1967. dobio je nagradu Irvin G. Talberg za životno djelo, ali nikad lično nije primio Akademijinu nagradu za životno djelo. Iza sebe je ostavio veliki broj filmova i televizijskih emisija.

 

4. KAD?

Sa „Stanarom“ je Hičkok otišao korak dalje, a „Čovjek koji je previše znao“ nam je potvrdio da je u potpunosti pronašao svoj put i od tada počinje niz kreativno uspješnih, zapanjujućih i maštovitih filmova koje će stvarati sve do kraja svoje karijere.

 

5. KAKO?

Hičkok se vraća svom djelu iz 1934. kao zvijezda filmova A produkcije, sa komercionalnom licencom da ispriča svoju priču, naoružan fantastičnim bojama kinematografije.

Ako je Hičkokov cilj zaista bio, kako je rekao, da publici svira kao klavir, onda ovaj rimejk itekako ima smisla i van umjetničkog utiska. To je dokazao time što je napredak tehnologije, ne samo pratio, već išao i korak ispred. Kako odrasta, tako i stiče iskustvo koje tačku ključanja dostiže upravo u Hollywoodu, gdje i najmanja sitnica koju uradi ima nevjerovatnu vizuelnu snagu.

 

6. ŠTA?

The Man Who Knew Too Much (1934) ili „djelo talentovanog amatera“ http://www.youtube.com/watch?v=2XTN9ZVNuIQ

Bob i Džil Lorens (Leslie Banks & Edna Best) su britanski par na odmoru u Sent Morisu, Švajcarskoj, sa kćerkom Beti (Nova Pilbeam). Džil se takmiči u pucanju na glinene golubove. Upoznaju stranca Luja Bernara (Pierre Fresnay) koji je odsjeo u istom hotelu. Uveče, dok su Džil i Luj plesali, on biva ubijen od nepoznatog počinioca. Saopštava joj informacije o planiranom atentatu na britanskog konzula. Par saznaje da je njihov novostečeni prijatelj bio špijun. Da bi obezbjedili njihovo ćutanje, atentatori – na čelu sa Abotom (Peter Lorre) – otimaju njihovu kćerku. Par odlazi u London gdje nakon portage za djevojčicom saznaju da će se ubistvo dogoditi u Royal Albert Hall-u. Džil prisustvuje koncertu i sprječava ubistvo vriskom. Ubice bježe i skrivaju se u crkvu. Bob ulazi, slučajno postaje taoc, ali nakon kratkog vremena uspjeva da pobjegne. Policija okružuje zgradu i kreće pucnjava. Većina otmičara biva ubijena. Na krov izlazi otmičar koji drži Beti. Džil ga prepoznaje, to je čovjek koji je pobjedio u takmičenju u pucanju. Jedan od atentatora izvrši samoubistvo, i Beti bude vraćena roditeljima.

The Man Who Knew Too Much (1956) ili „djelo profesionalca” http://www.imdb.com/video/screenplay/vi1366229017/

Dr. Ben MekKena (James Stewart) i njegova supruga Džo (Doris Day) su na odmoru sa sinom Henkom (Christopher Olsen) u Maroku. Tokom puta u autobusu upoznaju misterioznog Luisa Bernanda (Daniel Gelin), a u Maroku tokom ručka Drajtonove (Bernand Miles & Brenda de Banzie), još jedan par koji je na odmoru. Sjutradan porodica MekKena, na marokanskoj pijaci svjedoči atentatu na špijuna. Prije nego umre, špijun Benu šapne tajnu da je nečiji život u opasnosti. Drajtonovi tada otimaju njihovog sina Henka, kako bi obezbjedili njihovo ćutanje. Par odlazi u London i slijedeći tragove otkrivaju da im je sin u crkvi gdje g. Drajton glumi sveštenika. Tu saznaju da je u opasnosti život jednog državnog predstavnika i da će se atentat dogoditi tokom koncerta u Royal Albert Hal-u. Odvojeno dolaze do dvorane. Džo vrisne, čime poremeti atentatora. Pozvani kao gosti od strane predsjednika, odlaze u ambasadu gdje se nalazi i njihov sin. Ben ga oslobađa.

Moja svrha je da publici podarim dobroćudne šokove

Alfred Hičkok

U preoblikovanoj verziji filma, Hičkok je zadržao strukturu izvornog, ali je promjenio karakterizacije i incidente. Otvaranje filma je mnogo temeljnije. Već u autobusu Luis Bernard postaje surogat otac Henku i jako misteriozan za Džo. Važno u svim Hičkokovim filmovima zauzimaju scene u spavaćim sobama. Ovde imamo dvije, prva uključuje i Luisa Bernarda. Dolazi na poziv MekKene u sobu na piće. Luis stoji na vratima s pićem u ruci. Ben namješta kravatu. Čuje se glas Džo koja pjeva i pleše sa sinom u drugoj sobi. Ben je pomalo na marginama, kao što je muž u originalu u plesnoj sekvenci filma. Scena je poduprta edipalnoj drami, jer Džo pokazuje mnogo veću bliskost sa sinom nego što je ikad imala sa mužem. Kucanje na vratima stranca koji se izvinjiva i govori da je pogriješio sobu je moment prepoznavanja koji se u prvoj verziji dogodio na skijalištu.

Odnos između otmičarskog para i porodice MekKena upadljivo se razlikuje od ranije verzije filma. Hičkok daje paru mirnu karakterizaciju za razliku od pomalo psihopatskog para ranije. Ubistvo se dešava, pogrešno vrijeme i mjesto. Benu je otkrivena tajna (supruzi u prvoj verziji). Sa ovom scenom je potpuno jasna zamjena karaktera u filmovima.

Muzici Hičkok više pristora i značaja daje u novoj verziji. Ista kompozicija Artura Benjamina je korištena u oba filma, a legendarna pjesma Que Sera, Sera daje prepoznatljiv pečat rimejku. 1956. godine ova pjesma je i dobila Oskara.

Žive i razigrane boje, koje ,,podsjećaju” na Holivud bitno razlikuju i smatram da doprinose novoj verziji filma.

Nema Hičkokovog filma bez camea i mekgafina. U originalu ga možemo vidjeti kako prelazi ulicu, kod kapele, okrenutog leđima… U novijem filmu stoji na pijaci i posmatra gimnastičare. Mekgafin je, naravno, sam atentat i ovaj put bez greške izmanipulisan Hičkokovm rediteljskom palicom.

 

7. Zaključak

Smatram da je rimejk bio potreban. Mnogi se neće složiti samnom, ali mi je drago da nam je Hičkok dopustio da vidimo njegov razvoj za dvadeset godina. Ne sporim raniju verziju koja je pomalo konfuzna i mračna, ali svakako ispred svog vremena; ali blagu prednost dajem rimejku u kojem je zaista pokazao da šta god da uradi – ne griješi.

Dakle, poznajući Hičkokov stil i upoznajući ga kroz ovaj rad, previše je čovjeka koji je previše znao, koji se mogu čitati kao alegorija za ostale njegove filmove. Svaki put na drugačiji način Hičkok zaista pokazuje da je genije.

Za kraj