Skip to content

“Sa verom u Boga”

Aleksandar Jovan Krstić

EDI-05, 09/2018


Posle završetka Prvog svetskog rata bioskopska mreža se naglo razvija i postaje značajna privredna aktivnost, skoro sva veća mesta u Srbiji otvaraju bioskopske dvorane. Pred početak Drugog svetskog rata u Srbiji radi 1514 bioskopa, a najrazvijeniju mrežu ima Vojvodina sa 88 stalnih dvorana. Većina bioskopa nastavila je da radi za vreme rata, a prikazivani su uglavnom filmovi okupatora: nemački, italijanski i mađarski filmovi.

Te 1932. godine, Vojin Đorđević snima „Beograd prestonica Kraljevine Jugoslavije“, a Josip Novak – koji režira većinu proizvedenih filmova – realizuje i dugometražni dokumentarni film „Lepa naša otadžbina“, „Simfonija vode“ (1931) dobija nagradu u Berlinu za poetične snimke.

Sa snimanja filma “Sa Verom u Boga” iz 1932. godine

Sredstva za snimanje filmova ostvaruju se zahvaljujući Zakonu koji je donet 5. decembra 1931. godine. Pprema Zakonu o uređenju prometa filmova, bioskopi su morali da na repertoaru imaju 15% domaćih filmova. Ta odredba dovodi do naglog porasta domaće proizvodnje. U 1932. godini realizovano je 326 domaćih filmova, više nego što je proizvedeno do tada u svim balkanskim zemljama.

Zakon o prometu filmova omogućio je da se aktiviraju i druga preduzeća. „Artistik film“ koristi interesovanje bioskopa za prikazivanje domaćih filmova i realizuje seriju prvih zvučnih filmova „Jugoslovenski potpuri“ (1932). „Adrija Nacional film“, „MAP Film“ stvaraju najbolji predratni igrani film – „Sa verom u boga“ (1932). Pod pritiskom stranih filmskih kompanija, Zakon o uređenju prometa filmova morao je biti izmenjen, izostavlja se odredba o obaveznom prikazivanju domaćih filmova i filmska proizvodnja ostaje bez ikakvih prihoda. Preduzeća se gase i stagniraju. Josip Novak i Stevan Mišković odlaze u Bugarsku, gde osnivaju sopstvena preduzeća i snimaju prve bugarske filmove. Jugoslovenski prosvetni film od snimljenih filmova pravi nove filmove uglavnom reklamnog karaktera. Najuspeliji film je „Pod jugoslovenskim nebom“ koji za inostranstvo realizuje Miodrag Mika Đorđević kao zvučni film. Novaković prepravlja svoje žurnale i ponovo ih prikazuje u svojim bioskopima. Mihajlo Al. Popović radi samo kao snimatelj. „Artistik film” jedini opstaje na tržištu, snima naručene filmove, sinhronizuje strane filmove na srpski jezik („Vampir“ Teodora Drajera) i sav novac ulaže u zvučnu verziju filma „Golgota Srbije“, ali zbog zabrane cenzure uspevaju da ga prikažu u skraćenoj verziji tek u jesen 1940. godine.

1932. godine, beogradski sineasti, uglavnom učenici „Filmske škole“ Alaksandra Čerepova i „Ton filmske akdemije“ Sime Pandurovića, okupljeni oko „Jugoslovenskog film kluba“ osnovanog 1930. godine, i „Jugoslovenskog filmskog društva“ koje je osnovano 12. marta 1932. godine započinju u leto 1932. godine snimanje serije kratkih komedija. Glavne uloge tumače komičar Ika Konfino i Ruska balerina Olga Solovjeva. Sa uspehom prikazane su kratke komedije „Nespretni Buki na kupanju“ i „Avanture doktora Gagića“, a nije završen treći film „Nespretni Buki na aerodromu“.

Proizvodnja filmova u Srbiji nije bila velikog obima sem kratkog perioda u početku tridesetih godina dok je važio Zakon o prometu filmova, ali je snimljeno nekoliko izvanredno dobrih dokumentarnih i kratkih filmova, a samo jedan značajan igrani film „Sa verom u boga“.

„Sa verom u Boga”, dugometražni igrani, pr. MAP FILM Beograd, 1932, sc. i re. Mihajlo Popović, sn. Mihajlo Popović i Milivoje Radović, ul. Desa Janojlić, Ljubiša Jungović, Biserka Milovanović, Gojko Božović i drugi. Radnja se temelji na priči Branislava Nušića “Pusta kuća” i smeštena je u Srbiji za vreme Prvog svetskog rata. Naslov je referenca na slogan tadašnje srpske vojske. Prema oceni mnogih kritičara, film spada među najbolje snimljene u vreme Kraljevine Jugoslavije. Međutim, pošto se radilo o nemom filmu, ipak je ostvario malu zaradu i pored velikog uspeha kod publike, jer su u to vreme uveliko bili popularni zvučni filmovi. Film se bavi životom jedne srpske porodice tokom Prvog svetskog rata, a Popović je ideju navodno dobio videvši na ulici ratnog vojnog invalida sa ordenom kako prosi.

Analitički deo: primećuje se da je tehnika snimanja poboljšana i da je broj frejmova u sekundi povećan, što dovod do fluidnijeg pokreta aktera u kadru, pa samim tim i rafinisanije i ekspresivnije glume. Nema mnogo pokreta i rada sa kamerom. Intenzitet scene se povećava novim, bližim kadriranjem u krupni plan i povratkom na prethodni. To je jedna od formula kojom se autor koristi. Iako se vidi znatna veština snimanja, postoje očigledne razlike u kompozicionom planu pojedinih kadrova. Ponekad su one opravdane, jer se lik kreće u prosotru, te je potrebno uhvatiti njegovo celokupno kretanje, koje bi se inače rešilo jednostavnim pokretom kamere. Umetnute grafike olakšavaju praćenje radnje filma. One u sebi sadrže podnaslove poglavlja filma, ali i dijaloge. Film literalno prati priču, što se vidi po prikazivanju pojedinih kadrova koji nisu nužni za razvoj priče, niti likova, te zbog toga smatram da su samo vizuelni prikaz toka književnog narativa.

Mislim da ovaj film u sebi može sadržati i kritičku misao. Njegov naslov i sam kraj naslovljen „Podovi golgote” mogli bi da ukaziju na sarkastičan odnos autora prema ratu, iako je to vešto zamaskirano u kontekst tragične priče sa srećnim završetkom. Tome ne ide u prilog poslednja scena trojice dečaka u narodnim nošnjama sa zastavom koja se vijori na vetru. Zbog te scene njegov odnos može se posmatrati i pozitivno. Uglovi za tumačenje ovog filma su mnogi. Od toga da se analizira podtekst u ekonomsko-političkom smislu, pa do nacionalnih i rodnih uloga, jer se film uglavnom koristi arhetipskim jezikom psihologije. Jedan izuzetan rad kamerom vredi da se spomene, a to je prikaz ranjenika u bolnici koji počinje far inom koji se završava švenkom na levo i far aut do početne tačke sa koje je počela scena. Film je izuzetno poetičan i vizuelno upečatljiv na zavidnom umetničkom nivou. Tome doprinosi ekspresionistički tretman svetla u pojedinim scenama, kao i metaforični prikazi stradanja putem vizuelne asocijacije.