Skip to content

VUDI ALEN

Ana Halas

EDI-03, 06/2017


Umjetnost pokretnih slika možda nije sredstvo koje uvijek uspijeva da objasni svijet, niti joj je to namjera, ali ga prikazuje u svoj šarenolikosti postojećih varijacija ne izuzimajući ni začudno, ni mračno, ni fikciju… Prevashodno prikazuje život crpeći izvore inspiracije iz samog života – čvrsto prigrlivši činjenicu da je sam život zanimljiviji od svakog romana, pa i filma.

Izabrala sam djela Vudija Alena (Woody Allen), jer se kao umjetnik uglavnom bavi univerzalnim pitanjima međuljudskih i ljubavnih odnosa kroz izuzetnu prizmu originalnog i zdravog intelektualnog humora. Naime, to su pitanja koja muče i mene. Smatram ga umjetnikom koji slavi život, bez obzira na sve nezgrapnosti koje čine isti. Njegove priče se ne vezuju za ono konvencijalno u životu, ali su ipak izuzetno stvarne i uvjerljive. Za njega svaka životna priča predstavlja mikro-kosmos za sebe, te je ne vezuje za forme koje su nam nametnute kao normativi usljed civilizacijskog razvoja društva.

Fascinirana multimedijalnim i nesvakidašnjim talentima, u ovom istraživačkom radu baviću se analizom stvaralačkih potreba kroz višestrana sredstva filmskog izražavanja jednog autora, koji u svojim projektima ujedno potpisuje scenario, režiju, i glumu; kao i kako se ta autorska djela i izvođačka umjetnost međusobno prožimaju, dopunjuju, a ponekad možda i potiskuju.

Woody Allen

Cilj ovog rada je uspostavljanje kriterijuma za identifikovanje filmskog rukopisa Vudija Alena: (1) Teme scenarija / kriterijumi za odabir priče; (2) Kasting i motivi za odabir sopstvene uloge u filmu; (3) Izbor muzike kao važnog izražajnog sredstva filma; (4) Režija kao glavno sredstvo izražavanja; (5) Definisanje autorskog rukopisa multimedijalnog umjetnika. Dosljedno su postavljene i hipoteze istraživanja: (1) Vudi Alen je filmski scenarista koji kroz glavnu (a često i meta) priču ironično i krajnje neurotizovano provlači mnoga filosofska pitanja, oštre kritike života, društva i umjetnosti; (2) Kasting i rad sa glumcima je besprekoran u svim filmovima Vudija Alena – sam igra glavnu mušku ulogu kad su u pitanju indirektne autobiografske priče, a kad su njegovi filmovi inspirisani svjetskim filmskim i književnim klasicima pažljivo bira druge glumce; (3) Soundtrack je integralni dio realizacije zaokruženih umjetničkih cjelina Vudija Alena; (4) Autentičnost rediteljskog pristupa Vudija Alena ogleda se u instinktu a ne u zanatu, i zasniva na izuzetnoj saradnji prevashodno sa direktorom fotografije i montažerom; (5) Filmska poetika scenariste-reditelja-glumca Vudija Alena jedinstvena je u istoriji svjetske kinematografije.

VUDI ALEN – rediteljski opus

Vudi Alen rođen je 1. decembra, 1935. godine u Njujorku. Još u ranom djetinjstvu bio je fasciniran mađioničarskim trikovima i muzikom. Potiče iz nerafinisane i nestalne jevrejske porodice, srednje klase, koja mu je bila izvor inspiracija za pisanje viceva i monologa za nastupe „stand up“ komedije već u srednjoj školi. Pretpostavlja se da je po uzoru na oca koji je često mijenjao zanimanja bio sklon promjeni posla čim mu aktuelni dosadi. I tako je sve počelo…

Iako nije imao formalno obrazovanje (odustaje od fakulteta zbog nepoloženog ispita iz predmeta Produkcija dugometražnog filma), počeo je da piše scenarija za televizijske emisije, od kojih je jedna vrlo poznata „Your Show of Shows“, Sida Cezara (Sid Caesar). Iako za ovaj šou dobija nominaciju za Emi nagradu, posao TV scenariste mu brzo dosađuje i Alen pravi okretnicu počevši da nastupa u „stand up“ komedijama koje je sam pisao, postavši ubrzo poznat komičar u njujorškim klubovima, ali posle kraćeg vremena odustaje i od te forme šou biznisa.

Godine 1965.  snimljen je prvi film po njegovom scenariju „Šta ima novo mačkice?“ (What’s New Pussycat?), u kojem je glavnu ulogu igrao Piter Selers (Peter Sellers). Sljedeće godine je snimio svoj prvi film kao reditelj, parodiju „Šta ima, Tajger Lili?“ (What’s Up, Tiger Lily?), koji je zapravo nahovanje jeftinog japanskog špijunskog akcionog filma. Njegova karijera počinje da uzima ozbiljnije zamahe 1969. kada je režirao film „Uzmi novac i bježi“ (Take the Money and Run), nakon toga je snimio još nekolicinu filmova u kojima je i sam glumio, kao što su: „Banane“ (Bananas,1971), „Sve što ste oduvijek željeli da znate o seksu, a nijeste smjeli da pitate“ (Everything You Always Wanted to Know About Sex (But Were Afraid to Ask),1972), „Sviraj to ponovo, Sem“ (Play It Again, Sam, 1972) i „Spavač“ (Sleeper, 1973). Iz ovog perioda ranog stvaralaštva poznate su i njegove kratke priče, komične proze, od kojih su mnoge prvobitno izdate u Nju Jorker Magazinu, a kasnije nakon većih uspjeha u karijeri i kao knjige proze Vudija Alena.

Veliki proboj u filmskoj industriji za ovog autora predstavlja film „Eni Hol“ (Annie Hall, 1977) u kojem je glavnu žensku ulogu igrala Dijana Kiton (Diane Keaton), a za koji Alen potpisuje režiju, scenario sa koscenaristom Maršalom Brikmanom (Marshall Brickman) i igra glavnu mušku ulogu. Vrtoglavi uspjeh ovog filma potvrđuju i četiri nagrade Akademije: Oskar za najbolji film, najbolju režiju, najbolji scenario i najbolju žensku ulogu. Interesantna činjenica je da se nije pojavio na dodjeli Oskara. Ovim filmom je napravio okretnicu u svojoj karijeri ne samo u smislu postignuća statusa renomiranog filmskog stvaraoca, već i time da se u svom stvaralaštvu okrenuo realističnim i ozbiljnim temama iz stvarnog života.

Poznato je da su njegovi filmski uzori Ingmar Bergman (Ingmar Bergman) i Federiko Felini (Federico Fellini), pa se inspirisan Bergmanom oprobao sa dramom „Enterijeri“ (Interiors, 1978), a u čast Feliniju snimio je film „Sjećanja na zvezdanu prašinu“ (Stardust Memories, 1980) u kome je debitovala Šeron Stoun (Sharon Stone). Stardust je snimljen u crno-bijeloj tehnici i parodira na suptilan način Felinijev film „“ iz 1963. godine. Vudi Alen pored svoje komedije „Purpurna ruža Kaira“ (The Purple Rose of Cairo, 1985), smatra Stardust svojim najboljim filmom.

Film „Menhetn“ (Manhattan) premijerno je prikazan 1979. god i predstavlja omaž njegovom voljenom gradu, čiji su prikazi inače česta scenografija u mnogim Alenovim filmovima.

Iako je u naredne dvije dekade Vudi Alen producirao mnoge filmove od kojih su neki bili više, a neki manje uspješni, među mnoštvom djela ističe se film „Seksi komedija ljetnje noći“ (A Midsummer Night’s Sex Comedy, 1982) u kojem po prvi put glavnu žensku ulogu glumi Mia Farou (Mia Farrow), njegova nova muza u ličnom i profesionalnom smislu u periodu od narednih 13 godina.

Godine 1986. stiže novo Oskarom nagrađeno ostvarenje „Hana i njene sestre“ (Hannah and Her Sisters) – Oskar za najbolji scenario! I film koji je probio rekorde za najveću zaradu ostvarivši 18 miliona dolara na blagajnama.

Tokom 90-ih godina 20-og veka, Vudi Alen se uglavnom nije okretao holivudskoj produkciji, i to je period u kojem je proizveo niskobudžetne filmove: „Muževi i žene“ (Husbands and Wives, 1992), „Meci iznad Brodveja“ (Bullets over Broadway, 1994), „Moćna Afrodita“ (Mighty Aphrodite, 1995) i „Biti najbolji“ (Sweet and Lowdown, 1999).

Novi milenijum Vudi Alen započinje nizom komedija kao što su: „Kraj Holivuda“ (Hollywood Ending, 2002) – do suza iskrena komedija o stvaralačkim blokadama umjetnika i banalizovanim i otupjelim bračnim odnosima; zatim ne mnogo primijećen film „Meč poen“ (Match Point, 2005); slijedi „Viki, Kristina, Barselona“ (Vicky, Christina Barselona, 2008) – komedija u kojoj je zahvaljujući fantastičnoj filmskoj fotografiji na sebi svojstven i maestralan način prikazao svo bogatstvo arhitektonskog nasljeđa Gaudijeve Barselone. Ovi filmovi naišli su na pomiješanu reakciju publike i filmske kritike, dok 2012. godine ponovno osvaja Oskara za najbolji originalni scenario za film „Ponoć u Parizu“ (Midnight in Paris, 2011). Film „Rimu s ljubavlju“ (To Rome with Love, 2012) obilježen je Alenovom ponovnom glumom u svom filmu nakon čak 6 godina pauze.

Potom slijede njegovi najnoviji filmovi: „Plavi jasmin“ (Blue Jasmin, 2013), sa Kejt Blanšet (Cate Blanchett) u glavnoj ženskoj ulozi koji je od strane Akademije nominovan za najbolji originalni scenario; a za koji je Blanšetova višestruko nagrađena za najbolju glumu (Oskar, Zlatni globus, SAG i BAFTA nagrada); „Magija na mesečini“ (Magic in the Moonlight, 2014), romantična komedija sa Kolinom Firtom (Colin Firth) u glavnoj ulozi i „Nerazuman čovek“ (Irrational Man, 2015), drama u kojoj je u glavnim ulogama spojio sjajne glumce Žoakina Feniksa (Joaquin Phoenix) i Emu Stoun (Emma Stone).

Odabrana autorska djela

Annie Hall (1977)

Alvi Singer (Alvy Singer), njujorški komičar koga igra Vudi Alen, priča o tome kako se zaljubio u Eni, djevojku iz provincije koju igra Dajan Kiton. On je njujorški jevrejin, stand up komičar, a ona pevačica sa tabuima, koja osim toga traga za ličnim, profesionalnim i umjetničkim identitetom.

Uvodna scena filma počinje bez muzike sa kadrom komičara koji protiv praznog ekrana priča nekoliko poznatih viceva, ključnih za čitavu atmosferu filma. Da je Eni Hol velika ljubav njegovog života odmah je jasno, a film je flash back od otvaranja monologa u kojem na žalost, napominje da su godinu dana ranije još bili u ljubavi. Film je njegova analiza šta je pošlo naopako, a odgovor je da je našao sreću, ali nije mogao da je prihvati. Postoje, naravno, i druge žene u Alvijevom životu, uključujući Rolling Stone dopisnicu (Shelley Duvall) i liberalnog demokratu (Carol Kane), koju Alvi oženi, ali se kasnije rastavljaju zbog njihovih neslaganja povodom teorije o drugom pištolju u atentatu na Kenedija.

Slušajući Enine i Alvijeve dijaloge sve više razumijevamo kompleksnost njihovog odnosa i shvatamo da to nije običan dijalog već dvostruki čin u procesu otkrivanja sebe. Što ih više slušamo sumnjamo da možemo upoznati puno ljudi koji mogu da drže korak sa njima. Kad Alvi izražava nespremnost da se Eni doseli kod njega, ona se žali na mali stan, na loše vodovodne instalacije i na bube. Jedino Alvi može da uzme riječ bube za šlagvort i da primeti: „Entomologija je polje koje naglo raste“. I samo Eni može to da tumači kao: „Ne želiš da živim sa tobom!“

Alvi: Ne želim da živiš sa mnom!? Čija je to ideja bila?

Eni: Moja.

Alvi: Da, tvoja ustvari, ali odmah sam je odobrio.

Kroz čitav film narativ predstavlja pogled u proteklo vreme, koji biva prekidan razgovorima sa kamerom, tj. direktnim komentarima Alvija Singera upućenih gledaocima. Takođe koristi duple ekspozicije karaktera u toku pripovijedanja priče prikazujući ih sa svim njihovim neurozama. Svi likovi ovog filma detaljno su razrađeni i prikazani sa velikom smjelošću, odnosno sa fokusom na njihove ljudske nesavršenosti. Bez obzira na gorku priču o čistoj, ali ne uspešno ostvarenoj ljubavi, baš ovakav prikaz karaktera daje filmu izuzetno toplu notu i raspoloženje.

Annie Hall postavlja obrazac za mnoge partnerke Alena na filmskom platnu: lijepa, pametna, mlađa, sa naklonošću koje postepeno blijedi i prerasta u ogorčenje. Žene trpe mnogo u Alenovim filmovima, ali u jednom trenutku one uvijek povlače liniju. Alvija Singera, kao i mnoge druge Alenove likove i samog Alena, svako iskustvo u životu pokreće na komentar. Živi u cilju pričanja o životu, a njegovi unutrašnji monolozi obezbeđuju ne samo analizu, već i alternativu. Nakon vođenja ljubavi sa Eni po prvi put, Alvi se prevrće, iscrpljen, i primećuje, „Kao što je Balzak rekao: ‘Počinje još jedan roman’.“ Naročito se izdvaja filmska sekvenca u kojoj Alvi i Eni stoje u redu za bioskopsku blagajnu kada nadobudni čovek iza njih glasno komentariše o Felinijevom stvaralaštvu, a nakon što se ovaj pametnjaković prebaci na analizu Mek Luana (Marshall McLuhan), Alvi gubi strpljenje i suočava se sa njim, zatim trijumfalno izvuče Maršala Mek Luana iza plakata za film, koji kaže: „Ti ne znaš ništa o mom radu!“, potvrđujući time Alenov stav.

Bez Vudija Alena u glavnoj ulozi, ovo filmsko ostvarenje ne bi bilo isto, a naročito ne dovoljno upečatljivo, jer Alen zapravo priča jedan segment svog života, kao i svoje viđenje međuljudskih i komplikovanih ljubavnih odnosa, bukvalno ispoljava sebe, iznosi svoje stavove prema intelektualnoj eliti Njujorka i izražava svoj subjektivni odnos prema umjetnosti. Zbog toga ne djeluje zamislivo da bi iko mogao da odigra ulogu Alvija Singera uverljivije i bolje od Vudija Alena.

„Eni Hol“ je scenaristički izgrađen na vrlo jakim dijalozima, sa fokusom na temu u razgovoru koji se vodi u okviru svake scene i na nesvakidašnje upečatljivim monolozima. Iako je u pitanju romantična komedija, nemoguće je ne uočiti koliko se u filmu insistira na ljudima koji razgovaraju: oni hodaju i pričaju, sjede i pričaju, idu kod psihijatra, idu na ručak i pričaju, vode ljubav i pričaju, pričaju direktno u kameru, uvlačeći gledaoca u inspirativne monologe kao što je Enina slobodna asocijacija u sceni u kojoj Alviju opisuje svoju porodicu. Taj govor Dajane Kiton predstavlja nešto najbliže savršenstvu monologa sa klimaksom u sećanju na to kako je njen narkoleptični ujak Džordž zaspao i umro čekajući u redu za besplatnu ćurku. Čitava ta scena je izvedena zanatski brilijantno, izbalansirano, iako se monolog graniči sa mogućnošću pretjerivanja.

Vudi Alen u ovom filmu predstavlja i nevjerovatno mladog Kristofera Vokena (Christohper Walken) kao Eninog problematičnog mlađeg brata i čini se da ga je karakter koji igra u ovom filmu profilisao za mnoge značajne uloge koje je igrao tokom dalje karijere.

Bez obzira na puno vanserijski originalnih, duhovitih monologa i dijaloga kojim je film protkan, ne može se reći da se radi o konvencionalnoj romantičnoj komediji. Naprotiv, Alen kroz film servira gorko parče života, ispunjeno crnim humorom, koji je više od dodira melanholije i neke ravnodušne začudnosti.

S obzirom na to da se film toliko brzo kreće i sadrži izuzetnu svježinu i živost, neprimjetno je koliko su Alenovi kadrovi dugački. Poznato je da većinu scena voli da snima kao master snimke sa svim glumcima iz date scene sve vrijeme prisutnim na setu, umjesto da prekida kadar, odnosno daje znak za rez nakon svakog dijaloga.

Alen u svom izražavanju koristi niz zadivljujući vizuelnih taktika, uključujući i podjelu ekrana u kadru u kojima se likovi sa obje strane direktno bave jedni drugima; scena spavaće sobe u kojoj Enin duh ustaje tokom seksa i dosađujući se sjedne na stolicu pored kreveta; autobiografske fleš-bekove; titlovi koji otkrivaju šta su likovi stvarno mislili; učenici u đačkim klupama koji se obraćaju gledaocima kao da su odrasli; animirani niz uparivanja Alvija sa opakom vješticom iz Snežane i sedam patuljaka; i način na koji Alvi govori direktno publici. Ovo je film koji uspostavlja estetiku konstantnim prebacivanjem između estetskih vrednosti. Prekidi i kontrasti odražavaju nemirni um autora, koji gledaoce odvraća od očigledne teme scene da bi pronašao ugao koji otkriva vic. „Eni Hol“ je film o čovjeku koji je uvijek u potrazi za rupama u savršenstvu. O čovjeku koji može sve pretvoriti u šalu, a želio bi da nije tako.

Iako je ovaj film topla ljubavna priča koja nema srećan kraj, već završava neprikrivenom stvarnošću – slomom idealizovane ljubavne veze – svejedno je kreiran na takav način da gledaocima i dalje uliva dovoljnu dozu utehe.

Život možda jeste dolina suza, ali kroz viđenje Vudija Alena to definitivno nije.

 

Hannah and Her Sisters (1986)

„Hana i njene sestre“ je jedna od najsuptilnijih Alenovih komedija, za koji pored režije potpisuje scenario i glumi glavnu mušku ulogu Mikija Sača (Mickey Sach), neurotičnog urednika humorističke TV serije, koji je i Hanin bivši muž, ostavljen nedugo nakon otkrića da je neplodan. Scenario obiluje brilijantnim i izuzetnim replikama, a istaćiću samo najduhovitije. Scena u kojoj slikar Federik (Max von Sydow) viče na klijenta: „Ne kupuju se slike da bi se slagale s kaučem!“ ili scena u kojoj Miki saopštava svojim roditeljima da će se preobratiti u katolika. Nakon velikog šoka majke koja se teatralno zaključava u kupatilo Miki se obraća ocu: „Ako postoji Bog, zbog čega je toliko zla na ovom svetu? Zbog čega su postojali Nacisti?“ Sklanjajući sudove od večere otac mu zbunjeno odgovara: „Otkud bih ja znao zašto su postojali Nacisti? Ja ne znam ni kako se otvara konzerva!“

Radnja filma se vrti oko snažne, nezavisne Hane (Mia Farrow), uspešne glumice, posvećene majke, supruge i sestre, kojoj naizgled niko nije potreban da bi u svemu bila skoro pa savršena. Udata je za računovođu Eliota (Michael Caine) i drži na okupu cjelokupnu užu i širu familiju, pristupajući tome sa velikom posvećenošću. Finansijski brine o sestrama, buntovnoj Holi (Dianne Wiest), koja pati zbog serije neuspeha da postane profesionalna glumica, i o mlađoj, neprilagođenoj, introvertnoj Li (Barbara Hershey) koja nema ciljeva i ambicija u životu. Li je u vezi sa ostarjelim slikarom Federikom, koji skoro da i ne izlazi iz kuće i ne kontaktira sa drugim ljudima, pa mu je ona jedina veza sa spoljnim svijetom. Hanin muž, Eliot je pri tom tajno zaljubljen u Li i stalno sanjari o njoj, pokušavajući da joj se približi preporučujući joj muziku, knjige i tako pronalazi načine da razgovara sa njom. Poslije izvjesnog vremena ipak se usuđuje da joj izjavi ljubav, na šta ona bez obzira na predomišljanje ne ostaje ravnodušna. Nakon nekoliko ljubavnih susreta Li odlučuje da ostavi Federika i uđe u trajni ljubavnički odnos sa Eliotom. Ubrzo nakon toga Eliota počinje da grize savjest, konstantno razmišljajući da sve prizna Hani, međutim ipak nije skupio hrabrosti bez obzira na kajanje, pa još neko vrijeme ipak produžuje sad već za njega mučnu aferu sa Li. Nakon nekog vremena ipak odlučuje da se vrati Hani.

U filmu je takođe predstavljena paralelna priča Mikija Sača, bivšeg muža i zakonitog oca Haninih blizanaca koje su dobili putem donacije sperme njegovog nekadašnjeg poslovnog partnera i prijatelja. Miki, počinje slabije da čuje na jedno uho. Inače hipohondar, odlazi na preglede kod lekara, koji je zabrinut jer ne može da ustanovi šta mu je, te ga šalje na dalje preglede, čak i skener. Miki kreće da paniči ubijeđen da sigurno boluje od kancera, i kad je već u totalnom emotivnom rasulu umišljajući da se oprašta od ovog svijeta, doktor mu saopštava da je ipak sve u redu sa njegovim zdravljem i da je samo morao da otkloni sve sumnje. Potpuno ushićen zbog srećne vijesti Miki trči ulicom, zahvalan na novoj prilici koju je dobio u životu, ali je ta egzaltacija kratkog daha jer ga opsijeda strašna dilema postoji li smisao života. Preokupiran ovim pitanjem, Miki isključuje sve trivijalne stvari iz svog života, i bez obzira na odgovaranje svoje najbliže saradnice daje otkaz da bi se mogao posvetiti preispitivanju smisla života. U periodu od godinu dana istražuje i izučava sve moguće religije, razmišljajući da se preobrati u katoličanstvo ili čak pristupi sekti Hare Krišna, međutim kako ne dolazi do odgovora na pitanje ima li Boga, on odustaje ostavši bez satisfakcije. U tom lutanju i u potrazi za svojim identitetom i pravim smislom postojanja sasvim slučajno sreće Holi, sa kojom je prije više godina na Hanin nagovor bio na najkatastrofalnijem sastanku u životu. Oboje su prijatno iznenađeni nestankom tadašnjih nepomirljivih razlika među njima koje su se odnosile na odnos prema muzici i stilu života. U tom izuzetno srdačnom i oboma zanimljivom razgovoru, Holi mu saopštava da je napisala knjigu, koju bi voljela da mu da na čitanje radi objektivne kritike. Miki biva oduševljen njenim pisanjem i oni ubrzo ulaze u ljubavnu vezu. Nakon što je pogledao komediju Braće Marks „Pačja supa“, Miki prihvata da je nemoguće ustanoviti da li Bog postoji ili ne i shvata da je smisao života uživanje u istom. Priča ima dvostruki srećan kraj kada Miki iznenada saznaje da je Holi zatrudnjela sa njim.

Glavno uporište ovog filma je svakako u autorskom scenariju, koji predstavlja dvogodišnji period života američke porodice srednje klase, počinjući i završavajući sa Danom zahvalnosti. Alen kroz priču o njihovim životima reflektuje različite filosofije o porodici, prijateljstvu, ljubavi i Bogu.

Svaka „epizoda“ filma počinje bijelim natpisom na crnoj pozadini, kao u doba nijemog filma, ostavljajući utisak da film lagano prati razvoj događaja u životima aktera. U svim scenama enterijera uočljiva je izuzetno jaka, skoro pozorišna rasvjeta akcentovana na lica aktera, a u sceni nedjeljnog sastanka triju sestara koje vole da se ispričaju o pojedinostima svog života u toj mjeri da ta scena djeluje skoro kao crno-bijeli film. Za scenu sastanka sestara Alen bira srednje krupni plan i fizički pokret kamere koja lagano klizi sa jednog na drugo lice, ugnjezdivši se time u njihov prisni krug. Direktor fotografije Carlo di Palma sve scene sa porodičnim skupovima u enterijerima izvodi u toplim narandžasto-crvenim tonovima, dok ulice Njujorka oblači u sivkaste, pepeljasto plave pastelne tonove.

Likovi su kao i u svim Alenovim filmovima razrađeni do najsitnijih detalja, a u ovom se posebno ističući sa velikom energijom i strastima. Mnogobrojna glumačka ekipa velikana svjetskog glumišta u mnogome je svojim maestralnim izvođenjem doprinijela Alenovom autorskom rukopisu u ovom ostvarenju. Kasting je u toj mjeri sjajan da je vrlo teško odrediti ko je zapravo glavna uloga u filmu, jer su svi likovi zaista podjednako bitni, te je za mene utisak bio da glavnu mušku ulogu igra Majkl Kejn, a ne Vudi Alen, kao i bez obzira na naslov filma da glavnu žensku ulogu igra Barbara Herši, a ne Mia Farou.

Soundtrack je kao i u svim Alenovim filmovima izvanredno probran. Sadrži segment iz Pučinijeve opere „Manon Lesko“, dio Bahovog Koncerta za dvije violine i orkestar, kao i veliki broj jazz pjesama i popularne muzike iz 30-ih i 40-ih godina XX vijeka, koje savršeno dopunjuju estetiku režije i montaže pokretnih slika koje u sklopu sa soundtrackom takođe predstavljaju prepoznatljiv autorski rukopis.

Među filmskom kritikom Alenov film „Hana i njene sestre“ smatra se njegovim najboljim, ali najkomercijalnijim filmom, prvenstveno jer je imao veliku zaradu i osvojio mnoge nagrade. Filmski kritičar Ebert ističe: „Film Vudija Alena ‘Hana i njene sestre’, najbolji je film koji je ikada napravio, organizovan kao epizodna novela, sa akutnim samostalnim vinjetama čijim dodavanjem stiže do velike slike.“ Uz mnoge druge nominacije dodijeljene nagrade su: Zlatni Globus za najbolji film u kategoriji mjuzikl/komedija, tri Oskara – najbolji scenario, najbolja sporedna ženska uloga (Dajan Vist) i najbolja sporedna muška uloga (Majkl Kejn); dve BAFTA nagrade – najbolja režija i najbolji scenario; i New York Film Critic Circle nagradu za najbolji film, režiju i najbolju sporednu žensku ulogu (Dajan Vist).

 

Hollywood Ending (2002)

„Kraj Holivuda“ je jedan od najšarmantnijih, najromantičnijih i najdirljivijih filmova Vudija Alena, jer govori o ljudskoj manjkavosti da iz dana u dan vrednuje sitnice koje čine život divnim. Podsjeća gledaoce na ljudsku sklonost ka dosadi i odnosa podrazumijevanja prema pojavama i osobama koje su nam na dnevnom raspolaganju. Psihosomatsko sljepilo koje na groteskni način uvodi u film je zapravo jedna od asocijacija na tu pojavu. Osim toga govori i o umjetničkim lutanjima i fenomenu stvaralačke blokade kao najveće muke za svakog umjetnika. Djeluje kao film u kome se Vudi Alen možda čak malo narugao i samom sebi.

Priča govori o Valu Vaksmanu (Vudi Alen) uglednom, ali zaboravljenom, filmskom reditelju koji je nakon velikih uspjeha iz 70-ih i 80-ih godina spao na snimanje reklama za gerijatrijske pelene i dezodoransa na lokaciji u Kanadi. Zbog svojih problematičnih umjetničkih stavova, zbog glasa da je postao previše umišljen, umjetnički nastrojen i avangardan, zbog prekomjernih trošenja budžeta koji nijesu donijeli zaradu holivudskoj industriji, i zbog nedovršenih filmskih projekata usljed problema s hipohondrijom, Vaksman istovremeno doživljava totalni krah i u profesionalnom i u ličnom životu. Naime, napušta ga najveća ljubav njegovog života Eli (Tea Leoni) i – da stvar bude gora – počinje da živi sa vlasnikom velike holivudske produkcijske kuće Halom Džegerom (Treat Williams) u Los Anđelesu.

Nakon nekoliko godina u pomoć mu priskače upravo njegova bivša supruga i to sa svojim producentskim prvijencem, sa rimejkom filma „The City that Never Sleeps“. Iako mu taj projekat predstavlja veliku šansu za ponovni povratak karijeri, Val se nalazi u stanju rastrojstva i velikog unutrašnjeg sukoba, jer mu ta šansa dolazi od ljudi za koje smatra da su doprinijeli njegovoj propasti. Međutim, njegov menadžer i jedini preostali prijatelj El (Mark Rydell), kao i trećerazredna pozorišna glumica Lori Foks sa kojom živi (Debra Messing) uspijevaju da ga ubijede da ode na pregovore o realizaciji filma u njegovoj režiji. Iako je gubio takt na sastanku i nije mogao u potpunosti da se odupre džangrizavosti, ipak nekako uspijeva da savlada ozlojeđenost i uz pomoć Ela i Eli uvjeri direktora produkcijske kuće Galaksi studios, Hala Džegera da njemu povjeri ovaj film. Nakon iscrpljujućeg perioda pretprodukcije, noć uoči prvog snimajućeg dana Val se iznenada iz dremke budi slijep. Ljekari ustanovljavaju da nema nikakvih fizičkih razloga za sljepilo, već da je u pitanju psihosomatsko sljepilo za koje ne mogu da predvide koliko će trajati. To saznanje ga dovodi do histerične paranoje, no uz upozorenje svog dobrodušnog menadžera Ela da mu od ovog filma zavisi čitava budućnost on pristaje da se uz njegovu podršku problem zataška i da čitav film snimi slijep. Od tog momenta film se pretvara u sjajno osmišljenu urnebesnu komediju, punu fizičkih gegova i duhovitih replika.

I tu Vudi Alen potpisuje i scenario i režiju, koje sad prije svega koristi za ispoljavanje svojih stavova prema Holivudu u odnosu na neke kolege koje cijeni, kao i da obrazlaže sebe kao individuu i autora. U svom scenariju je ponovo izuzetno oštar na jeziku, ali i beskrajno duhovit. Neke od replika iz ovog filma su zaista nezaboravne:

  1. U uvodnoj sceni filma kada Eli ubeđuje čelnike produkcijske kuće Galaksi da film The City that Never Sleeps povere Alu Vaksmanu, produkcijski tim joj odgovara sledećim argumentima: „Kažu da su njegovi zahtjevi gigantski. On je perfekcionista! Svjetlo mora da bude perfektno. Sunce mora stajati u pravom položaju.“…. Tražio je da se zamijeni glavna glumica. Svakog drugog dana htio je da uradi nove dnevne snimke. Dao je otkaz kamermanu. I na kraju je prekinuo rad na filmu jer je zakačio herpes zoster!“
  2. U sceni u kojoj u šoku razgovara sa svojim agentom da Hal Džeger iz Galaksi produkcije, čovjek koji mu je oteo ženu, želi da ga angažuje za film, kao jedan od komentara na njega Val kaže: „Znaš li da bi cijena njegove frizure mogla da nahrani petočlanu porodicu!“
  3. Izlazeći iz pozorišta Val objašnjava svojoj sadašnjoj djevojci Lori zašto mu je teško da ide na poslovni sastanak sa svojom bivšom suprugom: „Ova cijela stvar je zastrašujuća. Za ime Boga, bio sam oženjen tom ženom deset godina. Vodili smo ljubav. Držao sam joj glavu iznad WC šolje kad bi povraćala.“ „Od vođenja ljubavi sa tobom???“ „Ne, ne od vođenja ljubavi sa mnom, nego zato što je jela suši.“
  4. Na baštenskoj žurci koja je priređena da bi se smanjila nervoza dok Val kod kuće čeka vijesti od Galaksi produkcije. Nakon što poziva menadžersku agenciju da provjeri ima li nekih novosti za njega, on se priključuje društvu u razgovoru. Poznanik: “Upravo smo razgovarali o Alfredu Hičkoku. Trifo je rekao da je Notorius njegov najbolji film.“ Al: „Slažem se. Maestralan film.“ Lori:“O čemu pričaš? Ti mrziš, on zapravo mrzi taj film! Ludiš od kraja.“ Al: „Da, zato što je maestralno delo. Svaki put kad gledam taj film, kada Keri Grant nosi Ingrid Bergman niz stepenice, ja svaki put mislim da će ih Njemci uhvatiti. Svaki put! Nema veze koliko puta sam gledao, ja mislim da će ih Njemci uhvatiti.“ Poznanik: „Hičkok je bio umjetnik, ali je bio komercijalan.“ Al: „Da, to je tačno.“ Gošća na žurci upada: „Ali to je dobra stvar biti i jedno i drugo. Znao je šta radi. Da bi pravio filmove, moraš da misliš na publiku. Moraš. Inače praviš filmove samo za sebe, kao umjetničku masturbaciju.“ Poznanik: “To je tačno. Ti si narcisoidan.“ Al: „Ja sam klasičan narcis onda. Da li sam vam ikada ispričao svoj pogled na masturbaciju? Za mene najlepša stvar u masturbaciji je posle – vrijeme za maženje.“

Film je bogat ovakvim i sličnim replikama tokom skoro čitavog trajanja. Izdvaja se vrlo interesantan dijalog pred sam kraj filma između menadžera i Ela, koji mu saopštava sljedeće: El: „Pogodi šta? Al: „Pogodi šta?! Šta, šta?“ El: „Film. Tvoj film. Francuzi su vidjeli tvoj film u Parizu i kažu da je to najbolji američki film u posljednjih pedeset godina!“ Al: „Ti se šališ.“ El: „Ne, uzdižu te kao pravog umjetnika. Velikog genija. A Francuska postavlja ton za cijelu Evropu, zar ne? Zar ne? I ja već imam ponudu za tebe da radiš film u Parizu. Ljubavnu priču u Parizu. U Parizu u Francuskoj, gdje pričaju francuski. Vjeruješ li?! To je kao Njujork.“ Al: „Ovo je najbolja vijest ikada! Nevjerovatno, ovdje sam propalica, a tamo veliki genije. Hvala Bogu što postoje Francuzi.“

Vudi Alen u ulozi slijepog čoveka pokazuje da je veliki poznavalac neverbalne komunikacije i govora tijela. Osim toga, svojom glumom ističe da su neki od holivudskih reditelja toliko „dobri“ na setu da se ne bi moglo primijetiti jesu li slijepi ili ne. Načinom na koji neutralno odobrava sve prijedloge saradnika na filmu, poručuje da su neke filmove u Holivudu izgleda snimili slijepi ljudi. Podjela ostalih uloga je povjerena sjajnoj glumačkoj ekipi, iz koje se pored njega naročito ističe Debra Mesing u sporednoj ženskoj ulozi koja izuzetno uvjerljivo igra tupoglavu, ali vrlo ambicioznu trećerazrednu glumicu, kao i Džordža Hamiltona (George Hamilton), koji igra ulogu smiješnu samu po sebi; on je osunčani član produkcijskog tima, za kojeg niko ne shvata koja mu je zapravo funkcija na filmu i za šta prima visoku platu.

Za „Kraj Holivuda“ se može reći da predstavlja ironičan osvrt na nastojanja jednog filmskog stvaraoca da se istovremeno izbori za svoje umjetničko delo i auditorijum. Naziv filma govori o poznatom stavu ovog njujorškog intelektualca o Kaliforniji i filmskoj industriji Holivuda. Kao i mnogi Alenovi filmovi i ovaj je na svojevrstan način autobiografski, jer dosta podsjeća na period njegove karijere krajem prošlog stoljeća.

 

Irrational Man (2015)

Alenova mračna komedija laganog napetog tona „Irrational Man“, počinje „voice over-om“ u duetu, koji je često i kasnije tokom filma u službi kreiranja napetosti: to su glasovi Ejba Lukasa, profesora filosofije sa ukusom za nevolju koga igra Žoakin Feniks, i Džil Polard njegove studentkinje i obožavateljke, koju igra Ema Stoun. Ejb Lukas je profesor čije imenovanje na malom koledžu u Roud Ajlandu šalje drhtavice kroz kampus prije nego što je čak kročio u njega. On je alkoholičar koji voli da ima afere sa svojim studentkinjama, kaže jedan glas; nedavno ga je supruga ostavila zbog njegovog najboljeg prijatelja, kaže drugi; bio je svjedok kada mu je prijatelj stradao od mine u Iraku, ili je to možda bio Avganistan. U svakom slučaju, čini se da je Ejb Lukas najveći događaj koji se desio u Brajlin Koledžu u prethodnoj dekadi. Alen na stripovski način i toliko širokopotezno kreira ekspoziciju filma da bi se prilikom dolaska Ejba Lukasa skoro mogla očekivati mjuzikl numera sa svim akterima iz fakultetskog kampusa. Ejb na neki način ispunjava sva ta očekivanja i glasine, muva se mamuran po okolini kampusa, daje svojim studentima neobične pouke, naglašava im da je po njemu previše filosofiranja verbalna masturbacija i pokazuje svoje nihilističke sklonosti igrajući ruski rulet pred užasnutim posmatračima na jednoj od žurki na kampusu. Međutim, sva ta njegova depresija, tuga i beznađe čine ga dodatno privlačnim za ženski profesorski kadar i studentkinje na Brajlinu. Najprivlačniji je Džil Polard, bistroj studentkinji, širokih shvatanja koja pohađa Ejbova predavanja iz Etičke strategije i predstavlja drugi naratorski glas u filmu; i Riti Ričards (Parker Posey), nesrećno udatoj profesorki koja mu se bukvalno baca u naručje i predstavlja trećeg naratora u filmu.

U početku, Ejb drži distancu od obje žene, dijelom i zbog osjećaja pristojnosti, ali i zbog toga što ga je njegovo depresivno raspoloženje učinilo privremeno impotentnim. Bez obzira na sve, Ejb i Džil ipak počinju da provode dosta vannastavnog vremena zajedno, u kojem vesela studentkinja pokušava da unese malo svjetla u profesorovu tamu. Kroz jedan od njihovih dijaloga saznajemo da je Ejb nekada davno bio veliki aktivista i spasilac žrtava u Darfuru i nakon uragana Katrina u Nju Orlinzu, ali je negdje usput prestao da vjeruje da može da promijeni svijet, riješivši da bude jedan od ljudi koji su pasivni posmatrači u životu. U filmu dolazi do velikog obrta kad Ejb i Džil u lokalnom restoranu zanijemjeli prisluškuju razgovor očajne žene koja prijateljima prepričava detalje gorke borbe za starateljstvo sa bivšim suprugom koji pokušava da preotme djecu od nje, a korumpirani sudija mu je čvrsta podrška u toj namjeri.

Ejb počinje da zamišlja da, ako bi neko recimo mogao da ubije sudiju, svijet možda postaje bolje i pravednije mjesto. Zatim počinje da se zanosi i simpatiše misao da bi taj hipotetički neko mogao biti on sam.

Suštinske teme filma su savršeno ubistvo i kako je put do pakla popločan dobrim namjerama. Kako mnogi filmski kritičari pišu, Vudi Alen nije krio da ga je za ovaj film inspirisao roman Dostojevskog „Zločin i kazna“. Dok je na Kanskom festivalu ocijenjeno da „Irrational Man“ spada u dosada najveću neskrivenu intelektualnu vežbu Alena sa osvrtom na Dostojevskog, Hajdegera, Kanta, Sartra i Simon de Bovoar, koja ne predstavlja tek navođenje imena pametnih, već dio neke veće rasprave, i želju da naporima pisaca i mislilaca objasni svijet, kao i da prikaže ogroman jaz između teorije i prakse. Tako, na primjer, kada Ejb drži studentima lekciju o Kantovom „savršenom svijetu u kojem laž nije dozvoljena“, odmah ga demantuje pričom o Ani Frank i pitanjem: „Šta bi ste učinili da vam u takvom svijetu Nacisti pokucaju na vrata i pitaju krije li se porodica Jevreja ovdje kod vas na tavanu?“ Za njega je to dovoljna potvrda o nepremostivom jazu između teorije i stvarnog života, i obrazloženje da savršen svijet nije moguć.

Čak i sama pomisao na ubistvo „odblokirala“ je Ejba, kako u kreativnom smislu tako i u seksualnom, a Alen ga prepušta gledaocima navodivši ih da se preispituju o etici i moralu. Međutim, čak i „odblokirani Ejb“ ostaje još uvijek predmet slučajnosti sudbine, što predstavlja još jednu među Alenovim omiljenim temama, a vezanu za njegovu često ponavljanu filosofiju: „Uvijek smo u potrazi za kontrolom, a na kraju smo u milosti podignutog klavira koji nam može pasti na glavu.“ Takve i slične ideje nelagodno isplivavaju na površinu filma „Irrational Man“, dok su dijalozi prožeti aforizmima.

Alenov scenario je i za ovo filmsko ostvarenje izuzetan, jer reflektuje filosofske dileme na radnju filma. Njegova režija se u ovom filmu prije svega oslanja na vizuelno, odnosno moć pokretnih slika i montažne ritmove koji su vrlo precizni, a primjetna je i izvanredna saradnja sa glavnim glumcima. Ema Stoun, kojoj je ovo nakon filma „Magic in the Moonlight“ druga saradnja sa Alenom, uspijeva sa lakoćom da odglumi poletnost i radoznalost tipičnu za mlade ljude koji imaju čitav život pred sobom i nedostatak cinizma zarađenog od životnih iskustava, starenja i razočaranja. Dok Žoakin Feniks povlači na sebe i uspješno realizuje još teži glumački zadatak, a to je da uvuče gledaoce u saosjećanje sa sociopatom, uspjevši pri tom da izbjegne zamku da njegova glumačka interpretacija bude „alenovska“. Prema primeru ovog ostvarenja, ali i drugim Alenovim filmovima, čini se da autor ima objektivne procjene kada je za sam scenario, atmosferu i realizacije ideje filma optimalnije da glavnu mušku ulogu prepusti odabranom kolegi, kao i da u njegovim filmovima do sada nije bilo propusta u kastingu, jer su glumci uvijek odabrani izuzetno pažljivo i adekvatni za ulogu. U sjajnoj saradnji sa rediteljem, filmsku fotografiju potpisuje Darius Khondji, koji uspijeva da Njuport izgleda uvijek tako lijepo, okupan u suncu i odeven u pastelne boje, dok je za odličnu montažu zaslužna Alisa Lepselter. Za razliku od soundtrack-a u većini Alenovih filmova, u ovom ostvarenju se ne odlučuje za mnoštvo jazz standarda, već bira samo jednu jedinu pjesmu, instrumentalnu verziju pjesme „The in Crowd“ u izvođenju Ramsej Luis Tria (Ramsey Lewis Trio), poput neke vrste muzičke omče koja se postepeno steže oko vratova likova.

Autorski rukopis

Vudi Alen već preko četiri decenije bar jednom godišnje proizvodi po film, isporučujući ga svojoj publici bez neke velike pompe, a pri tom se njegovi filmovi ne mogu dovoditi u paralelu ni sa jednim drugim autorskim rukopisom.

Osnovnu inspiraciju ovog rada, osim fascinacije rediteljskim opusom, čine dva pitanja: Šta je ono esencijalno što Vudija Alena čini autorom? I da li je multimedijalnost ovog autora dovela u sukob stvaralaštva scenariste, reditelja i glumca ili se oni dopunjuju?

 

Autentičnost autorskog rukopisa

Kao višestruki kreativac, bez tipičnih holivudskih atributa, Alen piše, režira i često glumi u svojim ostvarenjima. Može se reći da je on one man production autor, koji je tokom vremena kreirao svojevrstan i prepoznatljiv stil dramatičnih komedija i komičnih drama upravo zahvaljujući ukrštanju sva tri stvaralaštva među kojima je najizražajniji kao scenarista, dok se prirodnim nameće da svoje ideje može ostvariti jedino režijom i jedino putem mogućnosti medijuma kakvu pruža sedma umetnost.

Teme njegovih scenarija su uvijek naizgled priče o međuljudskim odnosima i to onim najvažnijim kao što su sudbonosni, stereotipni, poslovni, porodični, rođački i ljubavnički, međutim te teme kod Alena su svrstane u dvije glavne kategorije: autobiografska i veliki klasici književnosti i filma. Ono što njegov rad čini dodatno autentičnim je smjelost da priču gradi kroz likove sa puno ljudskih mana, koji su najčešće vrlo neurotični i pretjerano romantični, i koji često upadaju u najneobičnije životne situacije. Alenovi filmovi govore o likovima sa disharmoničnim intimnim bivstvovanjem, što predstvalja kontrast skladnom vizuelnom identitetu njegovih filmskih slika. Bilo kom drugom savremenom autoru teško da bi pošlo za rukom da te krajnje atipične situacije i odnose među likovima u svojim filmovima prikaže kao najprirodnije, bez da izazove gadljivost ili revolt publike. Alen je sjajan iluzionista, jer on sve te ljudske manjkavosti i groteskne situacije preusmjerava u sasvim drugu dimenziju, služeći se paradoksalnim i duhovitim replikama, koje najčešće oslikavaju njegov protivrječan odnos prema metafizičkim pitanjima ljudske egzistencije. Ni u jednom svom filmu ne odstupa od strukture scenarija koji kroz glavnu priču provlači mnoga filosofska pitanja, oštre kritike života, društva i umjetnosti, a da se na kraju ipak ne podsmijehne svemu. Takvim pristupom, iako je sam veliki intelektualac, uspijeva da se obrati i srednjoj klasi koja se takođe pronalazi u njegovim delima.

Kasting je uvijek besprekoran u Alenovim filmovima i u mnogome je pored scenarija doprinio ostvarivanju njegovog autentičnog filmskog rukopisa. Iako je i sam često glumac u svojim djelima, koja bez njegovog izvođenja definitivno ne bi bila ni blizu toliko ekspresivna i duhovita, on ne podliježe sujeti pri odluci za raspodjelu glavne muške uloge. Naime, on uvijek igra glavnu mušku ulogu kada su u pitanju indirektne autobiografske priče, a kada su njegovi filmovi inspirisani svetskim filmskim i književnim klasicima Alen se opredjeljuje za druge glumce za glavnu mušku ulogu. Primjetna je njegova sjajna i vrlo precizna saradnja sa svim glumcima u filmovima koje potpisuje, jer ih uvijek uspijeva izazvati da istupe iz sebe samih, kao i obilježja uloga koje su do tada igrali. Dvije velike lične i profesionalne muze za njega su bile i ostale Dajan Kiton i Mia Farou, koje su odigrale svoje najznačajnije uloge u njegovim najboljim filmskim ostvarenjima.

U svim filmovima uočljivo je veliko muzičko obrazovanje i istančan muzički ukus ovog filmskog stvaraoca. Muzika je izuzetno snažno izražajno sredstvo u Alenovim filmovima, a bez sountrack-a sada već tipičnog za njegova dela, njegovi filmovi bili bi manje zaokružena umjetnička celina. Soundtrack zaista predstavlja dodatni pečat u autorskom rukopisu Vudija Alena, do te mjere, da je prva asocijacija na jazz mnogih filmskih gledalaca prilikom uključivanja u film u trajanju ili pri prisluhu zvuka televizora iz neke druge prostorije: „Ovo mora da je film Vudija Alena!“. Njegovi izbori muzike su toliko uvažavani od strane publike da muzičke izdavačke kuće pored klasičnih soundtrack CD izdanja njegovih filmova objavljuju i one sa naslovima poput: „Woody Allen Classics“, „Tribute to Woody Allen Music From His Movies“, „Swing in the Films by Woody Allen“ itd., a tome svjedoče i nebrojene play liste na YouTube korisnika širom svijeta sa naslovima poput Top 10 songs in Woody Allen movies i sl.

Kao reditelj stremi ka tome da sofisticiranu ideju svede na jednostavnu formu kako bi bila pristupačna svima. Nema formalno obrazovanje i na početku svoje rediteljske karijere vjerovao je instinktima više nego umijeću. Činjenica da nikada nije dotakao kameru ili studirao režiju nije mu značila ništa. Arogantno je vjerovao u svoju potrebu da se ispolji kroz režiju i osjećaj da zna kako to da izvede. Kasnije je u svojoj već uspješnoj karijeri imao isti odnos prema promjeni žanrova u rediteljskom radu. Kako sam kaže, tokom postprodukcije učio je dosta o stvaranju filma i editovanju od montažera s kojima je sarađivao i kojima je zahvalan što su mu proširili vidike. Iako za svoje filmove angažuje izvanredne montažere, Alen ima potrebu da film ima u potpunoj kontroli i prisutan je u radu prilikom pregledanja svakog frejma i isecanju svakog kadra, težeći ka tome da se izbegne gruba montaža i odmah radi finalna. To ne znači da rad montažera nije esencijalan u njegovoj filmografiji, već znači da montaža za njega predstavlja izuzetno značajan element u estetici filma i da zbog toga ne želi da propusti ni jednu sekundu prilikom montiranja slike i zvuka.

Uočljivo je da mu je u radu izuzetno bitna spona sa direktorom fotografije. U pretprodukciji uvijek do detalja dogovore strukturu snimanja: kako će se koristiti pokreti kamere, planovi, rasvjeta i boje. Rasvjeta je vrlo bitan faktor u Alenovim filmovima i zato u svoje projekte poziva direktore fotografije kao što su: Gordon Vilis (Gordon Willis), Karlo di Palma (Carlo di Palma), Vilmoš Žigmond (Vilmos Zigmond), Cao Fej (Zhao Fei), Darius Konđi (Darius Khondji) i zajedno sa njima stvara poetične efekte svjetlom. Preferira tople boje na filmu, setovi i kostimi su mu uglavnom u jesenjim bojama, a u kolor korekciji naginje ka crvenkastim tonovima. Između ostalog, specifičan je i po tome da u saradnji sa direktorom fotografije sve dijaloške scene, koje to dozvoljavaju, snima u masteru. Naročitu saradnju ostvaruje sa direktorom fotografije Gordonom Vilisom, sa kojim je slikao svjetlom, poigravao se refleksijama i drugim suptilnim svjetlosnim efektima, snimao u crno-bijeloj tehnici i koristio širokougaonu fotografiju za intimne priče.

Iako zbog čestih master snimaka nema puno ponavljanja snimanja u toku produkcije njegovih filmova, stiče se utisak da je glumcima rad sa ovim specifičnim rediteljem poprilično iscrpljujući upravo zbog maratona u dijalozima i monolozima, koji su veoma bitno sredstvo njegovog rediteljskog izraza. U ovim elementima jezika izražavanja filma intenzitet autorovih scenarističkih i režijskih kreacija se preklapa. Glumce smatra umjetnicima, a ne tek pukim izvođačima. Iako u svom timu ima kasting menadžera kome daje poprilično odriješene ruke, iz prizme scenariste odnosi se prema glumcima kao prema umjetnicima nadarenim za specifičan žanr, kojima ima šta da ponudi svojim scenarijem, a iako ima jasne zamisli, kroz prizmu reditelja se ne opterećuje pretjerano njima. Iako im obezbeđuje ulogu i scenarijem njen sadržaj, svjestan je da bez talentovanog glumca lik i priča nikada ne mogu zaživjeti.

U režiji komedija ono najautentičnije kod Alena kao autora je to što su one prije svega instinktivno, a ne prevashodno zanatski izrežirane. U to ime spreman je i da namerno prekrši neke od osnovnih postulata profesionalne režije sa adekvatnim opravdanjem u korist otjelotvorenja scenarija filma. Uprkos stečenom znanju iz dugogodišnjeg iskustva i karijere, Alenove komedije su nešto što u sebi nosi i sa čim je rođen.

 

Umjesto zaključka

Bez obzira na snažnu sponu između scenarija i režije, režija jeste Alenovo glavno sredstvo izražavanja upravo zato što ima utisak da nikada ne može dovoljno vjerodostojno da snimi priču, odnosno onako kako ju je zamislio po scenariju.

Ključ autorskog rukopisa Vudija Alena je u tome što je on autor koji piše da bi iznio film iz prostorije njegove pisaće mašine, mijenja scenario u toku snimanja da bi u praksi prebrodio jaz između imaginacije i realizacije, a glumi kad osjeti neophodnost da se u svojim filmovima autobiografski izrazi.


Literatura:

  1. Conard, Marc / Skoble, Aeon (2011) Woody Allen and Philosophy: [You Mean My Whole Fallacy Is Wrong?], Open Court.
  2. Tudor, Elijad (1982) Kako napisati i prodati scenario, Univerzitet umetnosti, Beograd.

Webografija:

  1. https://sh.wikipedia.org/wiki/Woody_Allen (29.06.2016)
  2. http://www.biography.com/people/woody-allen-9181734#early-career (29.06.2016)
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Interiors (30.06.2016)
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Stardust_Memories (30.06.2016)
  5. http://www.imdb.com/title/tt0081554/ (30.06.2016)
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Irrational_Man_(film) (02.07.2016)
  7. https://www.theguardian.com/film/2010/oct/18/annie-hall-archive-review (03.07.2016)
  8. http://www.hollywoodreporter.com/review/joaquin-phoenix-emma-stone-woody-795347 (03.07.2016)
  9. http://www.imdb.com/title/tt3715320/ (03.07.2016)
  10. https://hr.wikipedia.org/wiki/Hannah_i_njezine_sestre (04.07.2016)
  11. http://www.rogerebert.com/reviews/hannah-and-her-sisters-1986 (04.07.2016)
  12. https://en.wikipedia.org/wiki/Hollywood_Ending#Reception (05.07.2016)
  13. http://www.rogerebert.com/reviews/hollywood-ending-2002 (05.07.2016)
  14. http://www.rogerebert.com/interviews/simply-do-it-talking-with-woody-allen-about-directorial-style (06.07.2016)